Vragen & antwoorden

Banaan 3   stem voor verandering

Waarom voert Stichting Max Havelaar een bananencampagne?

Bananen zijn het meest gegeten fruit in Nederland. We eten jaarlijks ruim 720 miljoen bananen, zo’n 42 bananen per persoon. Gezond en vaak ook lekker goedkoop. Onderzoeken uit Duitsland (Oxfam) en de UK (Bananalink) laten echter zien dat lage bananenprijzen uiteindelijk voor rekening komen van bananenboeren en arbeiders aan het begin van de handelsketen. Zij leven en werken onder slechte omstandigheden.

In de filosofie van Stichting Max Havelaar kunnen boeren en arbeiders alleen werken aan betere leef- en werkomstandigheden als er in de keten prijzen worden betaald die dat mogelijk maken. Dat klinkt heel logisch, maar in de praktijk is het onduidelijk welke prijs er via de supermarkt bij boerenorganisaties en plantages terechtkomt. Daarom pleit Max Havelaar ervoor dat er naast strenge milieu- en sociale eisen voor de bananenboeren, ook harde eisen worden gesteld aan de prijzen waar tegen bananen worden ingekocht. Eerlijke handelsvoorwaarden zouden de norm moeten zijn, niet de uitzondering.

Wat is de Kromme Kieswijzer?

Op woensdag 1 maart lanceren we de online Kromme Kieswijzer. Een online tool waarmee consumenten via stellingen kunnen ontdekken of eerlijk verhandelde bananen bij hen passen en hoeveel hun supermarkt er verkoopt. Vinden ze dat hun supermarkt alle bananen volgens eerlijke handelsvoorwaarden zou moeten inkopen, dan kunnen ze de supermarkt dat laten weten. Max Havelaar gaat via Facebook, Twitter en offline media voor zorgen dat zo veel mogelijk mensen de kieswijzer invullen.

Betalen supermarkten nu geen goede prijzen? 

Er wordt veel gestunt met goedkope bananen. De banaan is eigenlijk een kiloknaller. We willen graag zeker weten dat bananenboeren daar niet de dupe van zijn. We willen dat supermarkten transparant aantonen dat bananenboeren een prijs krijgen die het hen mogelijk maakt investeringen te doen in het verbeteren van leef- en werkomstandigheden. Dat kan via het Fairtrade-keurmerk dat, naast sociale- en milieueisen, ook eisen stelt aan de prijs die importeurs van bananen moeten betalen aan de boerenorganisaties en plantages die de bananen leveren.

Momenteel is slechts 18% van de Nederlandse bananen Fairtrade gecertificeerd. Als we de situatie van bananenboeren verder willen verbeteren moet dat percentage omhoog.

Wat is er eigenlijk mis met de bananensector?

Onderzoeken uit Duitsland (Oxfam) en de UK (Bananalink) laten zien dat er veel misstanden zijn in de bananensector. Zo bleek in het onderzoek van Oxfam Duitsland dat 95 procent van de geïnterviewde arbeiders te maken heeft gehad met sproeivliegtuigen die pesticiden over de plantage spuiten terwijl zij aan het werk zijn. Ook worden vrouwen die zwanger zijn ontslagen. Ze hebben dan bovendien geen ziektekostenverzekering meer terwijl de pesticiden waarmee ze werkten vaak tot ziekteklachten leiden.

Max Havelaar als activist? Het is toch een keurmerk?

Bewustwording onder consumenten over foute arbeidspraktijken en eerlijke handel is een cruciaal onderdeel van ons werk. We zijn een door idealen gedreven non-profit organisatie. Ons ideaal is dat duurzame productie en eerlijke handelsvoorwaarden de norm worden in voedselketens. Het Fairtrade-keurmerk is ons gereedschap om dit doel te bereiken. Om draagvlak te creëren voeren we campagnes zoals de Fairtrade Week, Fairtrade Gemeenten en nu de bananencampagne.

Wat wil Max Havelaar met deze bananencampagne bereiken?

Bananenboeren leven en werken nog steeds onder slechte omstandigheden. We willen dat voor alle bananen in Nederland prijzen worden betaald die ruimte scheppen voor betere leef- en werkomstandigheden in de bananenteelt.

Nederland heeft zich gecommitteerd aan wereldwijde en ambitieuze VN-doelstelling via de Sustainable Development Goals op het gebied van armoedebestrijding, schoon drinkwater, goed onderwijs en eerlijke handel. Het doeljaar van deze SDG’s is 2030. Bananen zijn het meest gegeten fruit in Nederland. Via het bananenschap kunnen we realisatie van de SDG’s een stapje dichterbij brengen. Dan moeten we wel snel in actie komen. Om geen tijd te verliezen, voeren we de druk op.

Wat onderscheidt bananen met het Fairtrade-keurmerk van andere gecertificeerde bananen?

Het Fairtrade keurmerk van Stichting Max Havelaar onderscheidt zich vooral op de handelsvoorwaarden, er worden harde eisen gesteld aan de prijs. Het zou mooi zijn als andere certificeerders deze eisen ook opnemen in hun standaarden.   

De minimumprijs: kopers die producten afnemen bij Fairtrade boerencoöperaties zijn verplicht ten minste de vaste minimumprijs te betalen. Deze minimumprijs helpt de boerenorganisaties en plantages om de kosten voor duurzame productie te dekken. Als de wereldmarktprijs lager is dan de minimumprijs, wordt ten minste de minimumprijs betaald. Als de wereldmarktprijs hoger is dan de minimumprijs, ontvangen de coöperaties uiteraard de hogere wereldmarktprijs. De minimumprijs fungeert dus als een vangnet bij prijsschokken en biedt zekerheid.

De Fairtrade-premie: coöperaties ontvangen van hun afnemers een premie bovenop de prijs die zij betalen voor de producten. De boeren beslissen democratisch waar zij deze premie aan besteden. Het gaat hierbij vaak om bedrijfsontwikkeling voor de boeren, zoals verbetering van productiviteit, kwaliteit en infrastructuur. Arbeiders op plantages kiezen vaak voor gemeenschapsprojecten, zoals onderwijs en gezondheidszorg.

Wat wil Max Havelaar met de bananencampagne bereiken?

Max Havelaar wil dat het aandeel van eerlijke bananen in de Nederlandse supermarkten omhoog gaat. Het percentage bananen met certificering die ook de financiële positie van boerenorganisaties en plantages bestrijkt, is nu 18 procent. Dat is veel te weinig.

Hoe hoog moet het percentage Fairtrade gecertificeerde bananen worden?

Ons ultieme doel is dat supermarkten voor de volle 100 procent bananen verkopen die zijn ingekocht volgens de eerlijke handelsvoorwaarden van het keurmerk, dan hoeven consumenten ook niet meer te zoeken. Supermarktketens PLUS, Spar en Marqt wijzen de weg. Zij zijn al voor 100 procent geswitcht en bewijzen dat het kan.

Is het Fairtrade-keurmerk de enige oplossing?

Nee. Fairtrade-certificering is onderdeel van de oplossing, een tool in de toolbox. Goede arbeidsomstandigheden, betere lonen, een schoon milieu; alle betrokkenen moeten hun bijdrage leveren om dat te bereiken. Van (lokale) overheden, vakbonden en handelaren tot maatschappelijke organisaties en politiek. Dan lukt het telers om hun praktijk te verbeteren. Fairtrade-certificatie borgt voor consumenten dat hun bananen verantwoord zijn geteeld èn dat ook kopers met verantwoorde prijzen hun onmisbare deel van de verantwoordelijkheid nemen.

De situatie op een Fairtrade-plantage is dus perfect?    

Ook op plantages en boerenorganisaties die aangesloten zijn bij Fairtrade is zeker nog werk te verrichten. Dat kan niet anders in een sector waar duurzaamheid sinds jaar en dag kind van de rekening is. Fairtrade is er dan ook niet om wat al perfect in orde is met een keurmerk te bezegelen, maar om verandering mogelijk te maken. In het ontwikkelingsmodel van Fairtrade voldoen de producenten altijd aan basiseisen op het vlak van arbeidsrechten en milieu. Anders worden ze niet gecertificeerd. Met behulp van de Fairtrade-inkomsten bouwen ze van daaruit verder en vergroten ze welvaart en welzijn van de mensen in de teelt. Hoe meer ze onder Fairtrade voorwaarden kunnen verkopen, des te harder dat gaat.