Leefbaar Loon

Leefbaar loon

Een leefbaar loon, dat zou iedere arbeider moeten verdienen die zich in het zweet werkt om ons te voorzien van bloemen, kleding, bananen of welk ander product ook. Producten die we importeren uit landen veel armer dan het onze. Leefbare lonen zijn rechtvaardig, niemand hoeft daar lang over na te denken. Voldoende en voedzaam eten, fatsoenlijke behuizing, kleding, onderwijs, gezondheidszorg, transport en een kleine buffer voor onvoorziene uitgaven. Dat is de omschrijving van een leefbaar loon en het komt elke arbeider toe.

De praktijk is vaak anders. Gebrekkige wetgeving en slecht functionerende arbeidsinspecties. Het ontbreken van sterke sociale partners en loononderhandelingen zoals we die kennen in ons deel van de wereld. En niet in de laatste plaats: de wens om concurrerend te blijven op internationale markten die meedogenloos op zoek blijven naar het goedkoopste aanbod.

Fairtrade verbetert de situatie van arbeiders stap voor stap.

Fairtrade investeringspremie

Fairtrade-instrumenten dragen direct bij aan een betere materiële positie voor de werkers. In Fairtrade ketens wordt op elke transactie onder keurmerk systematisch een investeringspremie geheven, ten behoeve van kleine boeren dan wel arbeiders. De premie-comités van arbeiders gebruiken die vaak voor zaken als gezondheidszorg, onderwijs, verbeteringen in de huisvesting, kantines of voedselplots. Deze uitgaven komen dan niet meer ten laste van het inkomen. Ook kunnen de werkers er sinds de laatste wijziging van de standaard voor loonarbeid voor kiezen om maximaal 20% van de premie rechtstreeks aan het loon toe te voegen.

Living Wage Benchmarks

Om leefbare lonen te realiseren, moet je eerst weten hoeveel dat loon zou zijn. Fairtrade International is een voortrekker in de Living Wage Coalition binnen ISEAL, het internationale platform voor sociale en milieustandaarden. De coalitie heeft experts aan het werk voor lokaal onderzoek. Want leefbare lonen betekenen in elk land, en soms zelfs per regio, iets anders. Van belang is steeds een vaste, transparante methode te gebruiken. Zie voor deze methode de website van ISEAL.

De benchmarks voor Zuid-Afrika, de Dominicaanse Republiek, Malawi en Kenya zijn gepubliceerd. Meer benchmarks zijn onderweg, halverwege 2016 wordt de benchmark voor Ethiopië toegevoegd aan de lijst. Zie de website van Fairtrade International om de benchmarks te downloaden (onder het kopje ‘Progress on Living Wage Benchmarks’).  

Elk jaar concrete verbetering

In de Fairtrade standaard voor loonarbeid staat welke criteria gelden op het gebied van lonen. Uitgangspunt is het minimum- dan wel sectorloon: als dat laatste hoger is of als een wettelijk minimum ontbreekt. Daarna moet er elk jaar een loonsverhoging zijn, tot de Living Wage Benchmark is bereikt. Het tempo wordt bepaald in overleg met de vakbond dan wel werkersvertegenwoordiging. De Fairtrade standaard eist dus jaarlijks een concrete verbetering zolang de betaling onder de Living Wage Benchmark zit.

Loonsonderhandeling

Fairtrade dicteert niet wat het loon precies moet zijn. Die rol past ons niet. Het doel van Fairtrade is de positie van werkers te verbeteren. Lonen komen tot stand door onderhandeling tussen werkgevers en werknemers (c.q. de sociale partners), zoals aangegeven in de Internationale Arbeidsorganisatie (ILO). Het trainen van werkers om hun onderhandelingsvaardigheden te versterken is dus een belangrijke opdracht.  

Loonontwikkeling moet bovendien stevig verankerd zijn in het bedrijfsbeleid. Loonhoogte die uitsluitend stoelt op een certificatie-eis is voor de werkers een kwetsbare verworvenheid. De verbetering kan dan immers elk moment worden teruggedraaid. Als een bedrijf zijn concurrentiepositie gevaar ziet lopen en markt dreigt te verliezen omdat zijn lonen uit de pas lopen, kan de verleiding groot worden de certificatie dan maar op te geven.

Meer dan een keurmerk

Fairtrade doet meer dan certificeren en werkt actief aan coalitievorming. Collectieve onderhandelingen en sectorale overeenkomsten bieden de beste garantie voor duurzame loonsverbetering. Loonafspraken zijn dan algemeen geldig binnen de sector, werkers profiteren in de breedte en handel vindt plaats vanuit een gelijker speelveld. Aan hun kant van de keten moeten kopers bereid zijn in hun inkoopbeleid ruimte te bieden voor verantwoorde loonontwikkeling op de plantages waar hun producten vandaan komen.

Een voorbeeld van brede samenwerking leveren bloemen. Gefaciliteerd door het Initiatief  Duurzame Handel (IDH) hebben Fairtrade, Hivos en Fair Flower Fair Plants samen met lokale partners recent de eerste fase van een living wage programma in Oost Afrika afgerond. Aan een vervolg wordt gewerkt, in samenwerking met retailers die Fairtrade bloemen verkopen.